Penyelesaian pertikaian alternatif

Penyelesaian pertikaian alternatif ialah istilah kolektif untuk kaedah yang boleh digunakan pihak untuk menyelesaikan pertikaian mereka tanpa menggunakan prosiding mahkamah. Bentuk penyelesaian pertikaian alternatif yang paling biasa ialah pengantaraan dan timbang tara. Adjudikasi ialah proses baharu untuk penyelesaian pertikaian pembinaan, baru-baru ini diperkenalkan oleh Akta Pembayaran dan Adjudikasi Industri Pembinaan 2012 (CIPAA).
Pengantaraan

Pengantaraan adalah proses sukarela di mana pengantara memudahkan komunikasi dan rundingan antara pihak untuk membantu pihak-pihak dalam mencapai penyelesaian secara damai.

Pihak boleh memilih untuk mencuba pengantaraan sebelum menggunakan litigasi atau timbang tara. Akta Pengantaraan 2012 bertujuan untuk memudahkan proses ini. Secara amnya, pihak-pihak bebas untuk bersetuju mengenai pelantikan mana-mana orang sebagai orang tengah mereka. Jika pihak tidak dapat mencapai kata sepakat, mereka boleh meminta Pusat Pengantaraan Majlis Peguam Malaysia (“MMC”) untuk melantik pengantara yang berkelayakan daripada panelnya. Sebarang perjanjian yang timbul daripada pengantaraan yang berjaya dikurangkan kepada penulisan dalam Perjanjian Penyelesaian yang ditandatangani oleh pihak-pihak. Sekiranya pengantaraan tidak berjaya, pihak-pihak boleh meneruskan untuk mengejar hak masing-masing dalam litigasi atau timbang tara.

Selalunya, pihak-pihak memulakan prosiding undang-undang tanpa terlebih dahulu mencuba pengantaraan. Dalam keadaan sedemikian, adalah perkara biasa bagi hakim untuk mencadangkan agar pihak-pihak cuba melakukan pengantaraan. Jika pihak bersetuju, hakim boleh menengahi perkara itu sendiri, atau secara alternatif merujuk pihak kepada hakim atau pendaftar lain untuk membantu pengantaraan. Jika pengantaraan tidak dapat membawa penyelesaian secara baik, kes itu dikembalikan kepada hakim pendengaran untuk dilupuskan.

Semua pendedahan, pengakuan dan komunikasi yang dibuat dalam dan semasa sesi pengantaraan dibuat atas dasar tanpa prejudis. Ini bermakna sekiranya pengantaraan tidak berjaya, pihak-pihak kemudian tidak boleh menggunakan atau mengulangi sebarang pendedahan, pengakuan dan komunikasi dalam pengantaraan untuk meneruskan kes mereka dalam litigasi atau timbang tara.

Timbangtara

Timbangtara ialah penentuan persendirian dan kehakiman bagi sesuatu pertikaian oleh pihak ketiga yang bebas. Perbezaan antara pengantaraan dan timbang tara ialah pihak-pihak mengekalkan kawalan penuh ke atas kerja dan hasil pengantaraan; sedangkan dalam timbang tara penimbang tara memutuskan keputusan prosiding dan pihak-pihak terikat dengan keputusan itu. Timbangtara adalah serupa dengan prosiding mahkamah kerana penimbang tara (seperti hakim) akan memutuskan pertikaian; perbezaannya ialah pihak-pihak boleh memutuskan pelantikan penimbang tara dan peraturan serta prosedur yang akan digunakan dalam timbang tara.

Pihak kepada kontrak boleh bersetuju melalui klausa timbang tara untuk merujuk sebarang pertikaian yang mungkin timbul berkenaan dengan kontrak itu kepada timbang tara. Pihak-pihak juga boleh bersetuju untuk merujuk pertikaian yang sedia ada kepada timbang tara walaupun tidak ada perjanjian terdahulu di antara mereka. Dalam semua peristiwa, pihak-pihak bebas untuk memutuskan antara lain mengenai jumlah penimbangtara yang akan memutuskan perkara tersebut, badan yang melantik dalam acara tersebut pihak-pihak tidak dapat saling bersetuju mengenai pilihan penimbangtara, tempat timbangtara dan peraturan untuk digunakan untuk timbang tara.

Akta Timbang Tara 2005 adalah undang-undang yang mengawal timbang tara di Malaysia. Undang-undang Model UNCITRAL mengenai Timbang Tara Komersial Antarabangsa telah diterima pakai sebagai sebahagian daripada peruntukan kerja Akta tersebut. Menurut Akta Timbang Tara 2005, Pusat Timbang Tara Serantau Kuala Lumpur (“KLRCA”) ialah badan yang melantik ingkar.

Penimbangtara tidak perlu berkelayakan di sisi undang-undang tetapi mereka mesti bebas dan tidak berat sebelah. Tiada kelayakan khusus yang diperlukan bagi penimbang tara. Walau bagaimanapun, pihak biasanya dinasihatkan untuk melantik penimbang tara yang mempunyai pengalaman yang mencukupi dalam timbang tara serta pengetahuan teknikal mengenai perkara yang dipertikaikan.

Pihak kepada prosiding timbang tara biasanya diwakili oleh peguam. Walau bagaimanapun, oleh kerana prosiding timbang tara tidak termasuk dalam bidang kuasa Akta Profesion Undang-undang 1976, pihak-pihak boleh memilih untuk diwakili oleh orang awam atau peguam asing.

Penimbang tara secara amnya dikehendaki memberikan award yang beralasan, iaitu award yang menjelaskan alasan keputusannya. Sekiranya pihak yang kalah enggan mematuhi award, pihak yang menang boleh memohon kepada Mahkamah Tinggi untuk mendaftarkan award tersebut, dan selepas itu meneruskan prosiding penguatkuasaan.

Tiada rayuan terhadap award yang dibuat di Malaysia di bawah Akta Timbang Tara 2005. Satu-satunya cabaran yang boleh dibuat ialah permohonan kepada Mahkamah Tinggi untuk mengetepikan award tersebut. Permohonan sedemikian hendaklah dalam tempoh 90 hari dari tarikh penerimaan anugerah. Alasan untuk mengetepikan anugerah tersebut adalah terhad kepada penipuan, atau pelanggaran peraturan keadilan semula jadi atau apabila award itu bertentangan dengan dasar awam Malaysia.